Zamek w Janowcu ma pomysł na park. Ściśle tajny

Jeszcze dwa lata temu muzeum podkreślało obecność „pomnikowych lip oraz innych zabytkowych drzew”. Dziś to „przypadkowa roślinność i samowysiewajace się drzewa„. Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym wystąpiło do resortu kultury z wnioskiem o zdjęcie z parku obok zamku w Janowcu ochrony konserwatorskiej.

Ten tekst powstał dzięki wsparciu naszych Czytelników. Dziękujemy, że nas czytacie i wierzycie w sens tego, co robimy.

•  zostań patronem: patronite.pl/jawnylublin
•  szybki przelew: jawnylublin.pl/wplacam

Wniosek do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym złożyło w styczniu tego roku. Chodzi o wyłączenie parku przy Zamku w Janowcu z rejestru zabytków.

–  Wniosek uzasadniono brakiem wartości zabytkowych tego terenu. Wskazano również, że zgodnie z ustaleniami naukowymi obszar ten nigdy nie stanowił założenia parkowego – mówi nam Piotr Jędrzejowski, rzecznik prasowy MKiDN.

A Sławomir Bąk, dyrektor Muzeum Nadwiślańskiego, przekonuje: – Pozytywne rozpatrzenie wniosku mogłoby pozwolić na odtworzenie zabytkowych ogrodów z roślinnością, która tam funkcjonowała.

Marszałek stawia na swoim

Przez lata muzeum w Kazimierzu i znajdujące się po drugiej stronie Wisły ruiny zamku były jedną instytucją kultury. W 2023 roku marszałek województwa Jarosław Stawiarski (PiS) postanowił formalnie oddzielić Janowiec i w ten sposób utworzyć nową placówkę muzealną. Mówi też wówczas o odbudowie ruiny, co głośno krytykują i historycy i muzealnicy. Inny jego pomysł, by posadzić winnice i sprzedawać wino, blokuje z kolei ministerstwo (produkcja i sprzedaż alkoholu przez instytucję kultury jest niezgodna z polityką państwa). Ale niewielka winnica za zamkowym wzgórzu i tak powstaje. Znajduje się na południowym stoku i prowadzi ją dzierżawiąca ten teren Winnica Dymek.

Za tymi wszystkimi zmianami stoi dyrektorka Muzeum Zamek w Janowcu Marzena Brzezicka. Kilka lat temu pod szyldem swojej fundacji (Parasol Wschód) zorganizowała w Janowcu kilka wydarzeń (Bożonarodzeniowy Jarmark, Bieg z Flagą, festiwal wina Białe-Czerwone Winobranie). Nosiła wówczas inne nazwisko – Tuniewicz. Niedługo potem jej zawodowa kariera nabrała rozpędu. W 2023 Brzezicka zostaje (bez konkursu) zastępcą dyrektora Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym, a pod koniec 2024 dyrektorką nowego muzeum – Zamek w Janowcu. Powołanie na to stanowisko dostaje na siedem lat.

Ale choć zamek formalnie oddzielił się od kazimierskiego muzeum, to nieruchomością (zabudowania i zabytkowy park) nadal zarządza Muzeum Nadwiślańskie. To właśnie ta jednostka wystąpiła do resortu kultury z wnioskiem o zdjęcie z parku obok zamku ochrony konserwatorskiej.

„Historyczny krajobraz”

– Czy wiedzieliście, że otaczający Zamek w Janowcu park to nie tylko piękne miejsce do spacerów, ale także wynik ciężkiej pracy wielu ludzi. Park zamkowy w Janowcu obejmuje imponującą powierzchnię 6 hektarów – pisze w 2024 r. Muzeum Zamek w Janowcu na swoim Facebooku. Jest mowa o tym, że utrzymanie i pielęgnacja wymaga sporego wysiłku, a „załodze obsługi ” zależy na tym, aby każdy zakątek parku prezentował się jak najlepiej. I nie chodzi jedynie o koszenie trawników, ale przede wszystkim dbanie o pomnikowe lipy i inne zabytkowe drzewa, które „są istotną częścią naszego historycznego krajobrazu”.

– Obecny park został zakomponowany w miejscu dawnych barokowych ogrodów najpewniej w XVIII wieku jako część większego założenia, które miało podkreślić majestat Zamku oraz harmonijnie wkomponować go w otaczający krajobraz. Park był miejscem spacerów i spotkań dla szlachty oraz ważnym punktem rekreacyjnym – czytamy w poście.

Barokowe ogrody, ale już nie park

Kierownictwo Muzeum Nadwiślańskiego przekonuje, że zgoda ministra kultury „pozwoliłaby na odtworzenie zabytkowych ogrodów z roślinnością, która tam funkcjonowała”. Z pytaniami, o to kiedy można się spodziewać ministerialnego rozstrzygnięcia i czy musi być ono poprzedzone konsultacjami i opiniami służb konserwatorskich, muzeum odsyła nas do ministerstwa. Treści swojego wniosku dyr. Sławomir Bąk pokazać nam nie chce – powołując się przy tym na orzeczenia sądowe w temacie dostępu do informacji publicznej.

Takiego problemu nie robi MKiDN. Okazuje się, że wniosek Muzeum Nadwiślańskiego, przesłany do resortu za pośrednictwem Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, jest lakoniczny. Czytamy w nim:

– Wnoszę o wykreślenie ww. obiektu z rejestru zabytków teren zielony otaczający Zamek w Janowcu. Kolegium ds. rewitalizacji zamku po przebadaniu materiałów naukowych oraz zapoznaniu się z przeprowadzonym przez Muzeum Zamek w Janowcu kwerendami orzekło jednoznacznie, że teren wokół zamku nie spełnia wymogów terenu zabytkowego. Jego charakter (aktualnie przypadkowa roślinność oraz samowysiewajace się drzewa) nie mogą być uznawane jako zabytek. Materiały naukowe jasno wskazują, że na tym terenie nigdy nie było parku. Był to teren oczyszczony, przeznaczony miejscami na ogrody włoskie i francuskie. Aktualny stan terenów zielonych przedstawia sprzeczny charakter z kilkusetletnia historią tego miejsca i wprowadza odwiedzających w błąd.

Decyzję tej sprawie minister podejmie po otrzymaniu opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa i gdy miną terminy na zapoznanie się z jej treścią i na wniesienie uwag przez strony postępowania. – Termin zakończenia postępowania planowany jest na początek lipca 2026 roku – dodaje rzecznik MKiDN.

Zaznacza przy tym, że resort nie posiada informacji na temat planowanego sposobu zagospodarowania tego terenu przez muzeum. Nie ma to jednak znaczenia.

– Istotą jest ustalenie, czy stopień zniszczenia danego obiektu spowodował utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo czy nowe ustalenia naukowe uzasadniają zmianę wcześniejszej oceny tych wartości – wyjaśnia rzecznik ministerstwa.