Czy potrzebna nam bezpłatna komunikacja?

Lublinowi dokuczają dwie choroby cywilizacyjne: korki i smog. Wprowadzenie w Lublinie bezpłatnych przejazdów dla dzieci i młodzieży to kuracja, która podleczy domowe budżety Lublinian. Wątpliwy jest wpływ tej zmiany na natężenie ruchu samochodowego i jakość powietrza w mieście.

W Lublinie trwa polityczna walka o wprowadzenie zmian w opłatach za usługi przewozowe środkami lokalnego transportu zbiorowego. Wpłynęły dwa projekty: projekt grupy radnych PiS oraz projekt prezydencki, zainspirowany interpelacją grupy radnych niezrzeszonych. Projekt prezydencki został przegłosowany 10 listopada.

* – Bez uwzględnienia, dzieci i młodzieży z orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Ponadto projekt prezydencki przewiduje w sumie 21 grup osób, którym przysługuje bezpłatna komunikacja miejska.

Prosty środek na wszelkie problemy

Pomysłodawcy optymistycznie zakładają, że bezpłatne przejazdy dla dzieci i młodzieży to:

• zmniejszenie ruchu pojazdów, ograniczenie zanieczyszczenia powietrza; część rodziców, którzy obecnie odwożą dzieci samochodem wybierze komunikację zbiorową w uwagi na niższe koszty – projekt grupy radnych Prawa i Sprawiedliwości,
• przyzwyczajenie dzieci do korzystania z komunikacji od najmłodszych lat, zminimalizowanie liczby samochodów na lokalnych ulicach, co dodatnio wpłynie na ekologię miasta; znaczna część rodziców zdecyduje się zamienić własne samochody na rzecz taboru miejskiego – propozycja grupy radnych niezrzeszonych (Wspólny Lublin).
• realizacja polityki prorodzinnej, zmniejszenie lokalnego ruchu ulicznego – projekt prezydencki.

Ile to będzie kosztowało

Zastępca prezydenta Krzysztof Komorski, w odpowiedzi na interpelację radnego Bartosza Margula, informuje, że proponowane zmiany uszczuplą ogólne wpływy ze sprzedaży biletów o niecałe 10%. Brakujące środki mogą pochodzić z dwóch źródeł: z podwyżki cen biletów lub z budżetu miasta. Podwyżki cen biletów są ryzykowne, bo mogą zniechęcić pasażerów do komunikacji publicznej, co mijałoby się z celem.

Jak się mamy – wskaźnik pokrycia kosztów dochodami

Lubelski transport zbiorowy przynosi straty i wymaga dopłat z budżetu miasta. Dochody ze sprzedaży biletów, z mandatów, z reklam w 2016 wyniosły prawie 115 milionów złotych. Koszty wyniosły prawie 190 mln złotych. Oznacza to, że dochody pokrywają ok. 60% kosztów funkcjonowania transportu publicznego (autobusy i trolejbusy) w Lublinie. To bardzo dobry rezultat w porównaniu np. z Warszawą, w której ten wskaźnik, wynosi tylko 36%.

Lwią część dochodów stanowią dochody ze sprzedaży biletów.

Największym kosztem funkcjonowania transportu publicznego są koszty przewozów.

Po czym poznać, że to działa – wskaźnik udziału transportu zbiorowego w podróżach

Jeżeli wprowadzenie bezpłatnej komunikacji dla dzieci i młodzieży wpłynie na ruch uliczny, powinniśmy zaobserwować wzrost wskaźnika udziału transportu zbiorowego w podróżach. ZTM w Lublinie prowadzi badania w tym zakresie metodą ankiety telefonicznej. Nie otrzymaliśmy danych na temat aktualnego wskaźnika, kolejne badanie planowane jest w przyszłym roku. Poniżej prezentujemy zestawienie z badań prowadzonych na przestrzeni ostatnich lat.

W analizie przygotowanej dla Urzędu Miasta Warszawy z 2017 roku, zbadano Tallinn, 400 tysięczną stolicę Estonii, w którym w 2013 roku wprowadzono darmowe przejazdy dla wszystkich mieszkańców. W analizie czytamy, że samochód to nadal podstawowy środek transportu w Tallinie (51% podróży ogółem), wskaźnik udziału transportu zbiorowego w podróżach jest na poziomie 23%.
Wprowadzenie bezpłatnych przejazdów powoduje zwiększenie ilości pasażerów w komunikacji publicznej. Jednak z badań przeprowadzonych w belgijskim mieście Hasselt (w latach 1996-2013 bezpłatna komunikacja) wynika, że wśród „nowych pasażerów” tylko 16% to osoby, które zrezygnowały z samochodu, 9% to piesi, 12% rowerzyści, którzy zamiast poruszać się siłą swoich mięśni, korzystali z bezpłatnej podwózki. Pozostali to dotychczasowi klienci transportu publicznego, którzy zaczęli częściej jeździć.
Według dr. Roberta Tomanka z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach bezpłatna komunikacja publiczna to odciążenie dla rodzinnego budżetu, przy jednoczesnym obciążeniu budżetu miasta. Wpływ na korki jest niewielki.
Ponadto badania przeprowadzone w 2010 r. w Lublinie wskazują, że 34% mieszkańców woli jeździć samochodem, niezależnie od wszystkiego.

Co będę szła, podjadę sobie.

Powszechnie wiadomo, że brak ruchu, zwłaszcza dla dzieci, to przyczyna wielu dolegliwości fizycznych i psychicznych. Wśród 11-latków nadwaga i otyłość dotyka 31% chłopców i 21% dziewcząt. Alternatywą dla odwożenia dzieci samochodem, jest np. organizowanie grup, które pod opieką dorosłych odprowadzają dzieci do szkoły lub przedszkola (tzw. pieszobus). W Lublinie mamy liczne opracowania stanowiące kopalnię sprawdzonych na świecie pomysłów na odkorkowanie miasta i uczynienie go przestrzenią przyjazną dla ludzi. To min. Polityka Rowerowa Miasta Lublina, Koncepcja rozwoju komunikacji rowerowej w mieście i Lubelskie Standardy Piesze.

Wprowadzenie bezpłatnych przejazdów dla dzieci i młodzieży to zmiana, która wpłynie na przyzwyczajenia i zachowania mieszkańców i mieszkanek, dlatego wokół tej zmiany powinna odbyć się merytoryczna dyskusja, oparta na faktach.

Źródła
projekt prezydencki 
projekt grupy radnych PiS 
Interpelacja w sprawie skutków ekonomicznych proponowanych zmian w taryfach opłat za komunikację zbiorową
Treść analizy przygotowanej, dla Urzędu Miasta Warszawa 
Hasselt, badania, za R. Tomanek, Rola bezpłatnego transportu zbiorowego w równoważeniu mobilności w miastach, „Transport Miejski i Regionalny” 2017, nr 7, s. 5-9, który powołuje się na badania własne oraz na dane z N. Fearnley, Free Fares Policies: Impact on Public Transport Mode Share and Other Transport Policy Goals, „International Journal of Transportation” 2013, Vol. 1, nr 1 , s. 82.
Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego dla Gminy Lublin i gmin sąsiadujących 
Pisma Zarządu Transportu Miejskiego w Lublinie znak PP. 061-4/17, z dnia 8 listopada 2017 roku oraz 061/3/17, z dnia 31 października 2017 roku.
W.S. Zgliczyński, Nadwaga i otyłość w Polsce,  „Infos” 2017, nr 4 (227)

Autorką artykułu jest Anna Gajda