Chwilowa moda czy rosnąca polityczna siła? Kto i dlaczego głosował na Zandberga

Program odpowiadający na potrzeby młodych, antysystemowy przekaz i sprawna kampania wyborcza. Adrian Zandberg zanotował najlepszy wynik po lewej stronie sceny politycznej. A Razem notuje niespotykane dotąd zainteresowanie członkostwem w partii.

Wyborcza niedziela pierwszej tury wyborów prezydenta RP. Co kilka godzin w sieci pojawiają się przecieki z sondażowego badania exit poll. Jest cisza wyborcza, nazwiska kandydatów nie mogą paść, dlatego na „bazarku” każdy dostaje przezwisko. Rafał Trzaskowski to prince polo, Karol Nawrocki to hantle, Sławomir Mentzen hulajnoga. Na „bazarku” pojawia się też tuńczyk albo klocki Lego. To Adrian Zandberg. To dlatego, że współprzewodniczący partii Razem pierwsze lata życia spędził w Danii. Tuńczyk, bo się rymuje z Duńczyk, a klocki Lego pochodzą właśnie z tego kraju.

Na „bazarku” przy tuńczyku zaskakująco wysokie „ceny”, oznaczające procenty zdobytych głosów z exit poll. Zaskakujące, bo przedwyborcze sondaże plasowały Zandberga raczej w końcówce wyborczego wyścigu.

Najmocniejszy na lewicy

18 maja o godz. 21 zamykają się lokale wyborcze. Stacje telewizyjne i portale informacyjne mogą podać wyniki badania exit poll. To daje Zanbergowi 5,2 proc. głosów. W sztabie partii Razem wybuch euforii. – Kiedy zaczynaliśmy kampanię, ruszyliśmy wyeksploatowaną skodą Mateusza Merty, spotykaliśmy się na pierwszych rynkach miast z gołębiami, trzeba było sporo wiary i nadziei, żeby dojść do tego miejsca tutaj – komentuje na gorąco polityk.

Oficjalne wyniki głosowania są nieco słabsze. Zandberg dostał 4,86 proc. (952 832) głosów. Zajął dopiero szóste miejsce, tuż za Szymonem Hołownią (Polska 2050), ale zanotował najlepszy wynik po lewej stronie. Magdalena Biejat z Nowej Lewicy uzyskała 4,23 proc., a Joanna Senyszyn 1,09 proc. Sukces Partii Razem jest o tyle większy, że udało się wypromować kandydata bez pieniędzy z budżetu państwa (nie dostają subwencji, w ostatnich wyborach Razem startowała z list Nowej Lewicy). Lista wpłat od zwolenników partii też nie była imponująca. Liczy tylko 14 pozycji a najwyższa darowizna to 50 tys. zł. Przy milionach dla Trzaskowskiego czy Nawrockiego to niewiele.

W województwie lubelskim Adrian Zandberg dostał 36 471 głosów, w samym Lublinie – 10 939 (3,53 proc.).

Kto głosuje na Adriana

– Jest ceniony za konsekwencję w przekonaniach i zaangażowanie w obronę wartości, które są dla niego istotne – często pokrywających się z obawami młodego pokolenia. Poruszał m.in. temat trudnej sytuacji mieszkaniowej, co jest szczególnie istotne dla młodych osób planujących założyć rodzinę lub usamodzielnić się. Warto też zauważyć jego sprawne poruszanie się w mediach społecznościowych. Potrafił komunikować się z młodymi w ich języku i tam, gdzie są obecni – komentuje Wojciech Maguś, doktor nauk społecznych w zakresie nauk o polityce z Wydziału Politologii UMCS.

– To efekt konsekwentnie prowadzonej kampanii, opartej w dużej mierze właśnie na spotkaniach i na mediach społecznościowych. Nie dysponowaliśmy środkami z dotacji państwowej, dlatego musieliśmy postawić na kreatywność i działania niskobudżetowe. Ta kampania była jedną z najbardziej efektywnych. Ktoś wyliczył, że koszt jednego głosu na Adriana Zandberga wyniósł zaledwie 11 groszy (chodzi o wydatki na kampanię internetową na Facebooku – red.) – zdradza nam Magdalena Długosz, liderka partii Razem w województwie lubelskim.

Ze wspomnianego rankingu wynika, że najmniej na jeden głos wydali Sławomir Mentzen – 2 gr i Grzegorz Braun – 1 gr.

Dlaczego Zandberg, a nie Biejat

Dr Wojciech Maguś tłumaczy, że Adrian Zandberg konsekwentnie pokazuje się jako wyrazisty krytyk obecnego rządu. Podczas kampanii podkreślał, że lewica powinna być niezależną siłą, niewchodzącą w kompromisy koalicyjne. Takie podejście trafia do rozczarowanych biernością lewicy w kwestiach takich jak polityka mieszkaniowa czy aborcja.

– Wyborcy cenią w nim autentyczność i brak kalkulacji politycznej, co wyróżnia go na tle innych polityków lewicy. Z kolei Magdalena Biejat stawia bardziej na polityczny pragmatyzm, opierający się kompromisowej postawie. Kandydatka Lewicy opowiada się za polityką „małych kroków”. Wielokrotnie podkreślała konieczność współpracy w koalicji rządowej, co dla części elektoratu lewicowego mogło być odbierane jako zbyt ugodowe lub mało wyraziste – komentuje politolog.

– Wynik Zandberga pokazuje, że istnieje znaczna grupa wyborców, która nie akceptuje kompromisów i rozmycia tożsamości lewicy w rządzie Donalda Tuska. To elektorat rozczarowany brakiem postępów w sprawach takich jak liberalizacja aborcji, polityka mieszkaniowa czy prawa pracownicze – dodaje dr Maguś.

O tym rozczarowaniu lewicą w obecnym rządzie mówi nam też Magdalena Długosz. Wyborcy lewicowi mają dosyć czekania na spełnienie ich postulatów.

– Zawód wynika z niewywiązania się z obietnic złożonych wyborczyniom i wyborcom. Tłumaczenie się prezydenturą Andrzeja Dudy i przewidywanym wetem nie usprawiedliwia braku inicjatywy. Mimo to projekty ustaw powinny być przygotowywane i procedowane – ocenia Długosz.

Największe poparcie Zandberg uzyskał w grupie wiekowej 18-29 lat, gdzie zdobył blisko 19 proc. głosów, ustępując tylko Sławomirowi Mentzenowi. Wśród uczniów i studentów ten wynik sięgnął nawet 25 proc. To głównie młodzi ludzie z dużych miast, często z wyższym wykształceniem, częściej kobiety. Trend wśród młodych pokazywały też wyniki szkolnych i uczelnianych wyborów przeprowadzane w Lublinie jeszcze przed pierwszą turą w I LO im. Staszica czy na UMCS.

Magdalena Biejat ma bardziej zróżnicowany elektorat, nie budzi entuzjazmu wśród młodych, ale zdecydowanie lepiej radzi sobie wśród starszych wyborców, bo wygrała z Zandbergiem we wszystkich kategoriach powyżej 30. roku życia.

Zandberg skutecznie zagospodarował elektorat „anty”, co może dać wiele narzędzi partii Razem do dalszego budowania własnej, niezależnej marki politycznej. Ten wynik to sygnał dla polityków współrządzącej Lewicy, że niewielka sprawczość w koalicji mogą prowadzić do odpływu najbardziej zaangażowanego, młodego elektoratu na rzecz bardziej wyrazistych, niezależnych liderów.

Tysiące deklaracji członkowskich

Poparcie bliskie 5 proc. dla kandydata przełożyło się na masowe zainteresowanie wstąpieniem w struktury partii. Razem pochwaliła się, że w ciągu 24 godzin od ogłoszenia wyników I tury wyborów prezydenckich wpłynęło 3 tys. zgłoszeń, z czego na Lubelszczyźnie już ponad 150. Zapisy do Razem to długotrwała procedura. Po złożeniu deklaracji członkowskich jest trzymiesięczny okres wstępny, gdy kandydaci wdrażają się w działania partii, ale nie uczestniczą w podejmowaniu decyzji. Po tym czasie Zarząd Okręgu podejmuje decyzję o pełnym członkostwie w partii.

– Jeszcze nie wiemy dokładnie, jakie są to osoby, ponieważ jest ich tak wiele, że musimy dopracować system kontaktu z kandydatami. Ale skontaktujemy się ze wszystkimi i z każdym się spotkamy – zapewnia Długosz.

Zandberg komentując wyniki pierwszej tury wyborów prezydenckich, jasno zadeklarował, że nie poprze żadnego z kandydatów w drugiej turze. – Wyborcy to nie jest puchar przechodni, którego jeden polityk może oddać innym politykom. (…) My nadal traktujemy poważnie to, co półtora roku temu obiecaliśmy wyborcom. Dlatego jesteśmy w opozycji – wyjaśnił poseł.

W programie „Graffiti” na antenie Polsat News przyznał, że dostał wiadomość SMS od Rafała Trzaskowskiego. Prezydent Warszawy wyraził w niej chęć spotkania i rozmowy.

– Moja propozycja jest następująca: jeżeli Rafał Trzaskowski poważnie traktuje to, co mówi, jak wiele łączy go z nami w polityce mieszkaniowej czy służbie zdrowia, to niech to udowodni w praktyce. Mamy do wyborów ponad tydzień. Spotkajmy się w Sejmie, zróbmy dodatkowe posiedzenie. Popracujmy, pokażcie, że coś chcecie zrobić, a nie tylko pogadać – odpowiedział na to Zandberg.

Partia Razem została założona w maju 2015 roku. Założycielami formacji byli Adrian Zandberg, Marcelina Zawisza i Maciej Konieczny. Obecnie w Sejmie ma pięć mandatów, po tym jak jesienią ub.r. o swoim odejściu z partii poinformowały dwie senatorki (Magdalena Biejat i Anna Górska) i trzy posłanki. Łącznie tego dnia z ugrupowania wystąpiło ok. 30 osób, w tym m.in. obydwie warszawskie radne miejskie. Trzy dni później partia zdecydowała o odejściu z KKP Lewicy i utworzeniu własnego koła poselskiego, przechodząc do opozycji.

Na zdjęciu: Adrian Zandberg w wieczór wyborczy 16 maja (Razem Facebook)