Obywatel przed sądem… czyli walka o informację publiczną.

Coraz rzadziej, jednak wciąż zdarzają się sytuację, gdy obywatel o prawo do informacji publicznej musi walczyć przed sądem administracyjnym. Do sytuacji takiej dochodzi w dwóch wypadkach:
– gdy nie zgadzamy się z decyzją odmowną wydaną przez organ drugiej instancji,
– gdy organ pozostaje w bezczynności.
Przypadek, gdy składamy skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję odmowną jest przypadkiem trudniejszym, jeśli decyzja taka jest silna merytorycznie. Po naszej stronie ciąży obowiązek udowodnić, że organ nie ma racji. Często niezbędne będzie powołanie się na liczne orzeczenia czy literaturę. Tutaj nie lada wyzwanie stoi także przed składem sędziowskim, który wydając orzeczenie w sprawie precedensowej ustala pewną linię orzeczniczą sądów administracyjnych. Niestety zdarzają się także decyzje odmowne w sprawach, w których zapadło już wiele wyroków mówiących, że w danej sytuacji nie można wydać takiej decyzji. W takich sprawach wystarczy powołać się na jedno lub kilka orzeczeń by dla sądu sprawa była w miarę oczywista. W tym Poradniku nie będziemy jednak opisywać szczegółowo tej procedury.
Innym przypadkiem jest sytuacja, gdy urząd pozostaje w bezczynności, szczególnie tej najbardziej typowej, czyli milczy. Złożyliśmy wniosek, po 14 dniach się telefonicznie się upomnieliśmy (co nie jest wymagane, ale jeśli naszym celem jest uzyskać informację publiczną warto to zrobić) i po rozmowie wiemy, że nic nie dostaniemy. W tej sytuacji jedyną opcją jest złożenie skargi na bezczynność do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skargę taką możemy złożyć od momentu, w którym organ jest w bezczynności. Skargę taką składamy za pośrednictwem skarżonego organu w dwóch kopiach wraz z załącznikami. Fakt złożenia skargi należy potwierdzić na trzeciej kopii skargi, którą pozostawiamy dla siebie. W skardze należy pokrótce opisać bezczynność (np. złożyliśmy wniosek i przez 14 dni żadnej odpowiedzi) oraz powołać się na dowody (np. złożony wniosek o udostępnienie informacji publicznej, potwierdzenie otrzymania e-maila lub dowód nadania z poczty), które załączamy do skargi. Organ ma obowiązek przekazać naszą skargę wraz z jego odpowiedzią na tą skargę w ciągu 14 dni do Sądu (przepisy ogólne przewidują 30 dniowy termin). W tym czasie (i aż do czasu pierwszej rozprawy) organ może też uznać całość skargi za zasadną i w trybie autokontroli wznowić postępowanie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej (w takiej sytuacji sąd uzna postępowania za bezprzedmiotowe i umorzy sprawę). Po otrzymaniu skargi przez sąd wyśle on do nas pismo z wezwaniem do uiszczenia wpisu (wpis wynosi 100zł i należy go uiścić w terminie 7 dni od otrzymania wezwania) oraz odpowiedzią organu na naszą skargę. Przed uiszczeniem wpisu należy koniecznie zapoznać się z treścią odpowiedzi na naszą skargę. Może się okazać, że organ udostępnił nam informacje, ale np. wylądowała w folderze spam. Jeśli po zapoznaniu się z treścią odpowiedzi na skargę w dalszym ciągu uważamy, że skarga jest zasadna powinniśmy uiścić wpis. Jeśli tego nie zrobimy sąd odrzuci naszą skargę. Po uiszczeniu wpisu sąd wyznacza termin rozprawy (w Lublinie jest to około 2-3 miesięcy). Warto pamiętać, że stawiennictwo na rozprawie jest nieobowiązkowe. W sytuacji, gdy nie mamy zamiaru się pokazać na sali rozpraw warto ustosunkować się do treści odpowiedzi na skargę – wyrazić, że podtrzymuje się skargę i odnieść się do ewentualnych uwag organu wskazać dlaczego podmiot tkwi w bezczynności. W przypadku, gdybyśmy planowali pojawienie się na sali rozpraw warto przypomnieć sobie przebieg całej sprawy, ponieważ sąd może o to pytać. Sąd powinien też zapytać o co wnosimy – wystarczy wtedy powtórzyć to co napisaliśmy w skardze. Po wysłuchaniu najpierw nas, później skarżonego organu sąd zamyka rozprawę. Większość spraw kończy się na pierwszej rozprawie. W tym momencie sąd prosi wszystkich o opuszczenie sali celem wydania wyroku (co trwa kilkanaście minut). Wyrok ogłasza się publicznie.
W przypadku uwzględnienia naszej skargi sąd sporządzi pisemne uzasadnienie wyroku z urzędu. W przypadku nieuwzględnienia skargi mamy 7 dni by złożyć wniosek o pisemnie uzasadnienie co wiąże się też z kosztem 100zł. Uzasadnienie wyroku w przypadku nieuwzględnienia skargi jest nam potrzebne, jeśli chcemy złożyć skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skargę kasacyjną może sporządzić wyłącznie adwokat lub radca prawny.
Mając już wyrok wraz z uzasadnieniem są dwie możliwości: urząd sam wykona wyrok lub będzie trzeba wysłać mu wezwanie do wykonania wyroku. W obu przypadkach musimy poczekać na uprawomocnienie się wyroku. Wyrok staje się prawomocny w chwili, gdy nie służą do niego środki odwoławcze. Odwołanie można wnieść w ciągu 30 dni od dnia otrzymania odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem (możemy się o to zapytać w sądzie). W przypadku, gdy w tym czasie urząd nie skontaktował się z nami lub nie wykonał wyroku powinniśmy wysłać mu wezwanie do wykonania wyroku. W wezwaniu tym powinniśmy określić termin na realizację wyroku i ewentualnie sposób zwrotu kosztów sądowych. Termin ten nie jest ustawowo określony, stąd wydaje się, że nawet termin 1 dniowy jest słusznym terminem, biorąc pod uwagę, że organ od dłuższego czasu miał świadomość tego wyroku.
W wypadku gdy organ nie spełni naszego wezwania powinniśmy złożyć Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na niewykonanie wyroku. Skargę taką składamy bezpośrednio w sądzie w dwóch egzemplarzach wraz z załącznikami. Fakt złożenia skargi należy potwierdzić na trzeciej kopii skargi, którą pozostawiamy dla siebie. W skardze należy pokrótce opisać sytuację (np. wyrok uprawomocnił się, wezwałem pisemnie do jego wykonania w terminie 7 dni organ nic nie zrobił) oraz powołać się na dowody (np. odpis wyroku, wezwanie do wykonania wyroku), które załączamy do skargi. Sąd wezwie nas do opłacenia wpisu (wpis wynosi 100zł i należy go uiścić w terminie 7 dni od otrzymania wezwania). Sprawa zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. O rozstrzygnięciu sąd poinformuje nas listownie. W wypadku, gdyby pomimo skargi organ w dalszym ciągu nie wykonywał wyroku przysługuje nam kolejna skarga na niewykonanie wyroku. Istotne jest też, że w przypadku osoba, która poniosła szkodę wskutek niewykonania orzeczenia sądu, służy roszczenie o odszkodowanie na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym
W przypadku, gdy organ nie przekazuje do sądu naszej Skargi na bezczynność możemy złożyć Wniosek strony skarżącej o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie skargi na bezczynność. Skargę taką składamy bezpośrednio w sądzie w dwóch egzemplarzach wraz z załącznikami. Fakt złożenia skargi należy potwierdzić na trzeciej kopii skargi, którą pozostawiamy dla siebie. W skardze należy pokrótce opisać sytuację (np. złożono skargę na bezczynność i organ nie przekazał jej w ciągu 14 dni) oraz powołać się na dowody (np. kserokopia potwierdzenia złożenia skargi), które załączamy do skargi. Sąd wezwie nas listownie do opłacenia wpisu (wpis wynosi 100zł i należy go uiścić w terminie 7 dni od otrzymania wezwania). Sprawa zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. O rozstrzygnięciu sąd poinformuje nas listownie.
W przypadku, gdy żaden z powyższych sposób nie spełnia swojego zadania możemy także skorzystać z uprawnienia Zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa naruszenia obowiązku udostępnienia informacji publicznej. Artykuł 23 ustawy o udostępnianiu informacji publicznej przewiduje, że kto, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, nie udostępnia informacji publicznej, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Skorzystać z tego środka możemy na równi ze środkami administracyjnymi.